Naar de inhoud
Gutenberg · Mainzgutenberg-mainz.de · onafhankelijk

Stand:

Vertaald uit het Duits. Bij verschillen geldt de Duitse versie.

Wie vond de boekdrukkunst uit?

Kernpunten

  • Het oudste bekende boek dat met losse metalen letters werd gedrukt, is het Koreaanse Jikji uit 1377 – 78 jaar vóór de Gutenbergbijbel.1
  • Het Gutenberg-Museum bezit een collectie Koreaanse objecten die volgens zijn folder uit 2012 laat zien dat vóór Gutenberg metalen letters werden gegoten; of die in de tentoonstelling „Gutenberg-Museum MOVED” te zien is, hebben we niet nagegaan.2
  • Gutenbergs prestatie in Mainz was een totaalsysteem van gietinstrument, zetwerk, inkt en pers, dat drukken in grote oplagen mogelijk maakte.3,4

Zo citeer je deze pagina: gutenberg-mainz.de: ‘Wie vond de boekdrukkunst uit? Korea, China en Mainz’. https://www.gutenberg-mainz.de/nl/wie-vond-de-boekdrukkunst-uit/, geraadpleegd op (datum van je raadpleging). Noem voor afzonderlijke uitspraken ook de bron van het voetnootcijfer.

Het korte antwoord

Dé uitvinder van de boekdrukkunst bestaat niet. Er werd al lang vóór Gutenberg gedrukt, en ook losse letters van metaal werden in Korea al in de 14e eeuw gebruikt.1 Voor Europa geldt Johannes Gutenberg als degene die rond het midden van de 15e eeuw in Mainz een werkend systeem ontwikkelde voor het drukken met losse metalen letters.3,4

China: houten blokken en letters van klei

Volgens de Duitse UNESCO-commissie werd het drukken met losse letters van hout, klei of metaal in Azië eerder ontwikkeld dan in Europa, vooral in Korea en China.5 De Neue Deutsche Biographie (stand 1966) noemt voor China twee stappen: het drukken met uitgesneden houten blokken sinds de 5e eeuw n.Chr. – in Europa pas sinds ongeveer 1420 – en het drukken met letters van klei rond 1050.4 De dateringen geven we weer zoals de NDB ze noemt; de nieuwere stand van het onderzoek hebben we daarvoor niet apart onderzocht.

Korea: het Jikji (1377)

Het Jikji werd in 1377 in de tempel Heungdeok-sa in Cheongju met gegoten losse metalen letters gedrukt. Volgens de UNESCO geldt het als het oudste bekende document van deze soort en staat het sinds 4 september 2001 in het register „Memory of the World” – in hetzelfde jaar als de Gutenbergbijbel van Göttingen.1,5 Het bewaarde exemplaar ligt in de Franse nationale bibliotheek in Parijs.1

Mainz: wat Gutenberg toevoegde

Gutenberg combineerde meerdere bouwstenen: handgietinstrument, letterkast, zethaak, drukpers, drukinkt en inktballen.3 Daarmee konden grote hoeveelheden gelijke letters worden gegoten en in korte tijd grote oplagen worden gedrukt – aflaatbrieven bijvoorbeeld in meerdere duizenden exemplaren.3 Hoe dat in detail verliep, laat de werkplaats in zes stappen zien.

Wist Gutenberg van de Koreaanse boekdrukkunst?

Daarvoor is in de bronnen die we hebben onderzocht geen bewijs. De Neue Deutsche Biographie schrijft uitdrukkelijk dat noch de Chinese houtblok- en kleiletterdruk noch de Koreaanse koperen letters invloed hebben gehad op Gutenbergs uitvinding.4 We zetten de ontwikkelingen daarom naast elkaar en niet in een afhankelijkheid.

Verder